Cynllun Gweithredu Bioamrywaeth

Gwelodd Uwchgynhadledd y Byd yn Rio ym 1992 arweinwyr y byd yn cwrdd am y tro cyntaf gydag un pryder cyffredin ynglŷn â chyflwr amgylchedd ein byd.

Yn sgîl yr Uwchgynhadledd yma, paratowyd rhaglen weithredu o’r enw Agenda 21 i hybu Datblygu Cynaliadwy. Arwyddodd dros 170 o wledydd y cytundeb, gan gynnwys y Deyrnas Unedig. Un o’r elfennau oedd datblygu Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth.

Cyhoeddodd Llywodraeth y Deyrnas Unedig “Bioamrywiaeth: Cynllun Gweithredu’r Deyrnas Unedig” ym 1994 a sefydlwyd Grŵp Llywio Bioamrywiaeth er mwyn gweithredu’r rhaglen waith a oedd o fewn y cynllun.

Mae Grŵp Llywio Bioamrywiaeth y Deyrnas Unedig yn gosod nodau a thargedau gan gynnwys datblygu cynlluniau wedi’u prisio ar gyfer y rhan fwyaf o gynefinoedd a rhywogaethau sydd ar drai neu o dan fygythiad; ynghyd â hybu Cynlluniau Gweithredu Bioamrywiaeth Lleol (CGBLl). Mae’r cynlluniau lleol hyn yn hanfodol ar gyfer sicrhau bod cadwraeth yn digwydd ar lefel leol.

Mae gan Gynllun Bioamrywiaeth Lleol agenda gyfrannol ar gyfer diogelu a chynyddu bioamrywiaeth ac fe ddylai ddatblygu drwy fagu consensws. Er ei bod yn bosibl y bydd un sefydliad yn arwain, dylai pob un sy’n gysylltiedig â’r amgylchedd lleol fod yn berchen arno. Felly, sefydlu partneriaethau yw un o elfennau pwysicaf y broses Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth Lleol.

Mae’n rhaid i weithredu bioamrywiaeth gynnwys ffermwyr, tirfeddianwyr, fforestwyr, rheolwyr helwriaeth, rheolwyr pysgodfeydd, rheolwyr neu borwyr tir comin, amgylcheddwyr, adrannau’r llywodraeth, elusennau cadwraeth, mentrau diwydiannol/masnachol, ac awdurdodau lleol. Mae’n golygu cydweithio gyda grwpiau cymunedol lleol, ysgolion, colegau, a phobl o bob oedran.

Yng Nghymru mae Partneriaeth Bioamrywiaeth Cymru yn darparu arweiniad a chefnogaeth wrth baratoi Cynlluniau Gweithredu Bioamrywiaeth Lleol.

Y Byd

Ym 1992, daeth arweinwyr cenhedloedd y byd ynghyd i osod agenda uchelgeisiol i gwrdd â’r sialensiau amgylcheddol, economaidd, a chymdeithasol sy’n wynebu’r gymuned ryngwladol. Cynhaliwyd y cyfarfod hwn, y cyfarfod mwyaf erioed rhwng arweinwyr y byd, yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar Amgylchedd a Datblygiad yn Rio de Janeiro ym Mrasil ym 1992.

Arwyddwyd set o gytundebau hanesyddol yn ‘Uwchgynhadledd y Byd’, gan gynnwys dau gytundeb gorfodol, y Cytundeb ar Newid yn yr Hinsawdd, sy’n targedu gollwng nwyon tŷ gwydr megis carbon deuocsid yn ddiwydiannol ac mewn ffyrdd eraill, a Chytundeb Amrywiaeth Biolegol (http://www.biodiv.org/doc/publications/guide.asp), y cytundeb byd-eang cyntaf ar gadwraeth a defnydd cynaliadwy o amrywiaeth biolegol.

Cafodd y cytundeb bioamrywiaeth ei dderbyn yn gyflym ac yn eang. Arwyddodd dros 150 o lywodraethau’r ddogfen yng nghynhadledd Rio, ac ers hynny mae 175 o wledydd wedi cadarnhau’r cytundeb.

Mae gan y Cytundeb dri o brif nodau:

Gwarchod bioamrywiaeth;
Defnydd cynaliadwy o gydrannau bioamrywiaeth, a
Rhannu’r buddion a ddaw yn sgîl defnydd masnachol a defnydd arall o adnoddau genetig mewn modd teg a chyfiawn.

Mae’r Cytundeb ar Amrywiaeth Biolegol, fel cytundeb rhyngwladol, yn nodi problem gyffredin, yn gosod nodau a pholisïau cyflawn a rhwymedigaethau cyffredin, ac yn trefnu cydweithredu technegol ac ariannol. Serch hynny, mae’r cyfrifoldebau dros gyflawni’r nodau hyn yn gorwedd yn bennaf gyda’r gwledydd eu hunain

Ewrop

Mae’r Gymuned Ewropeaidd wedi arwyddo Cytundeb Amrywiaeth Biolegol 1992. Mae ganddi Gynllun Bioamrywiaeth ac mae’n cynhyrchu adroddiadau rheolaidd i Gytundeb y Pleidiau.

Mae’r Strategaeth, a gyhoeddwyd ym 1999, yn datgan: ‘Mae bioamrywiaeth yn hanfodol i gynnal bywyd ar y Ddaear ac mae ganddo werthoedd cymdeithasol, economaidd, gwyddonol, addysgol, diwylliannol, adloniadol ac esthetaidd pwysig’. Aiff ymlaen i drafod gwerth bioamrywiaeth ar gyfer datblygiad nifer o brosesau diwydiannol, cynhyrchu moddion newydd a hyfywedd amaethyddiaeth a physgodfeydd ar gyfer bwyd yn y dyfodol.

Pwrpas y Strategaeth yw achub y blaen, atal ac ymosod ar yr achosion sy’n arwain at golli bioamrywiaeth yn ei fan cychwyn, gwrth‑droi’r tueddiadau presennol o ran lleihau neu golli bioamrywiaeth, a dod â rhywogaethau ac ecosystemau, gan gynnwys agro-ecosystemau, i statws cadwraeth boddhaol, o fewn tiriogaeth yr Undeb Ewropeaidd (UE) a thu hwnt.

Mae’r Strategaeth yn cael ei chynnal gan gynlluniau gweithredu thematig – ar gyfer adnoddau naturiol, amaethyddiaeth, pysgodfeydd, datblygiad economaidd a chydweithredu; arweinir y cynlluniau hyn gan y sectorau perthnasol.

Mae’r Strategaeth a’r Cynlluniau Gweithredu yn cyflenwi gwaith yr Aelod Wladwriaethau ar eu strategaethau bioamrywiaeth cenedlaethol eu hunain ac maent yn darparu fframwaith ar gyfer gweithredu ar draws yr Undeb Ewropeaidd.

Ym 1998, daeth y Cyngor Ewropeaidd ynghyd yng Nghaerdydd er mwyn dechrau proses (a elwir yn broses Caerdydd) ar integreiddio ystyriaethau amgylcheddol, gan gynnwys bioamrywiaeth, o fewnewn swyddogaethau adrannol allweddol. Mae neges y Comisiwn Ewropeaidd, ‘ Ewrop Gynaliadwy am Fyd Gwell’ (2001) yn gosod targed i atal lleihad mewn bioamrywiaeth yn yr Undeb Ewropeaidd erbyn 2010.

Prydain

Ym 1993, bu llywodraeth y Deyrnas Unedig yn ymgynghori gyda dros dri chant o sefydliadau ledled y Deyrnas Unedig gan gynnal seminar deuddydd er mwyn trafod materion allweddol a godwyd yn y Gynhadledd Bioamrywiaeth yn Rio. Yn sgîl hyn, lansiwyd Bioamrywiaeth: Cynllun Gweithredu’r Deyrnas Unedig ym 1994.

Tynnodd yr adroddiad sylw at 59 o weithgareddau eang ar gyfer gwaith cadwraeth dros yr 20 mlynedd nesaf (y ‘59 cam’), gan argymell y dylid creu grŵp llywio er mwyn datblygu’r gwaith. Fe sefydlodd hefyd egwyddorion sylfaenol ar gyfer gwarchod bioamrywiaeth yn y dyfodol o fewn y Deyrnas Unedig. Y rhain oedd:

Partneriaeth – gweithredu yn cynnwys cydweithredu rhwng sectorau statudol, gwirfoddol, academaidd a busnes ar lefelau cenedlaethol a lleol.
Targedau – rhaid sefydlu canlyniadau mesuradwy sy’n cwrdd ag anghenion mathau o rywogaethau a chynefinoedd sy’n ymwneud yn bennaf â gwarchod bioamrywiaeth.
Integreiddio Polisi – cydnabod bod angen newid mewn polisi i wrth‑droi’r lleihad yn adnodd bioamrywiaeth yn y Deyrnas Unedig ac i gynnal datblygu cynaliadwy ym mhob sector o’r gymdeithas.
Gwybodaeth – tra dylai gwyddoniaeth a gwybodaeth gadarn fod wrth wraidd penderfyniadau, rhaid cydnabod bod angen ymdriniaethau newydd er mwyn llenwi bylchau mewn gwybodaeth a dealltwriaeth ac i reoli’r wybodaeth sydd eisoes ar gael yn fwy effeithiol.
Ymwybyddiaeth Gyhoeddus – mae angen i’r cyhoedd ddeall a gweithredu er mwyn cefnogi’r newidiadau sydd eu hangen i gynnal bioamrywiaeth.

Grŵp Llywio Bioamrywiaeth y Deyrnas Unedig

Crëwyd Grŵp Llywio Bioamrywiaeth y Deyrnas Unedig a chyhoeddwyd Bioamrywiaeth: Adroddiad Grŵp Llywio y Deyrnas Unedig yn Cwrdd â Sialens Rio ym 1995 sy’n cynnwys cynlluniau gweithredu wedi’u prisio i warchod 116 rhywogaeth a 14 cynefin ynghyd ag argymhellion ar gyfer cynlluniau gweithredu bioamrywiaeth yn y dyfodol (Cyfran 1). Ers hynny, mae 6 o gyfrolau pellach o gynlluniau gweithredu rhywogaethau a chynefinoedd wedi’u cyhoeddi (Cyfran 2).

Erbyn hyn mae 436 cynllun gweithredu bioamrywiaeth, 391 cynllun gweithredu rhywogaethau a 45 cynllun gweithredu cynefinoedd i’w cael, ac mae rhai ohonynt wedi’u mabwysiadu gan 'Gefnogwyr' o’r sector fusnes. Mae Cynlluniau Gweithredu Bioamrywiaeth Lleol yn awr yn dod yn rhan gynyddol bwysig wrth weithredu.

Ymateb y Llywodraeth i Adroddiad y Grŵp Llywio

Cyhoeddwyd ymateb y Llywodraeth i Grŵp Llywio’r Deyrnas Unedig ym mis Mai 1996 (CM 3260). Roedd yn cymeradwyo’r adroddiad a’i brif argymhellion. Sefydlwyd Grŵp Bioamrywiaeth y Deyrnas Unedig gydag aelodaeth o amrediad presennol o bartneriaid yn y broses bioamrywiaeth. Mae nifer o grwpiau thematig a bioamrywiaeth gwledig wedi ymuno ers hynny i gynorthwyo gyda rhoi’r CGB y DU ar waith.

Cymerwch gipolwg ar wefan Bioamrywiaeth y Deyrnas Unedig http://www.ukbap.org.uk/

Yma gallwch:

Ddod o hyd i wybodaeth am fioamrywiaeth y Deyrnas Unedig drwy ymweld â chrynodebau cynlluniau gweithredu lleol, cynlluniau gweithredu rhywogaethau a chynlluniau gweithredu cynefinoedd;
Edrych ar y dudalen gysylltau er mwyn darllen am grwpiau bioamrywiaeth a chwilio am sefydliadau;
Lwytho adroddiadau, canllawiau, newyddion a dogfennau i lawr o’r llyfrgell;
Bori drwy’r ffactorau (allweddeiriau) sy’n effeithio ar leihad mewn rhywogaethau a chynefinoedd.

Cymru

Yng Nghymru, mae’r cyfrifoldeb dros roi Cynllun Bioamrywiaeth y DU ar waith yn gorwedd ar ysgwyddau llawer o gyrff gwahanol, ond Partneriaeth Bioamrywiaeth Cymru (PBC) sy’n llywio ac yn trefnu’r gwaith yn gyfan gwbl. Mae’r grŵp hwn yn dod â’r sectorau i gyd ynghyd mewn un bartneriaeth sy’n cael ei chynnal gan waith pobl, grwpiau a sefydliadau yn lleol ac yn genedlaethol. Mae Fframwaith Bioamrywiaeth Cymru yn esbonio’r swyddogaethau, y cyfrifoldebau a’r prosesau sy’n hanfodol i warchod a chyfoethogi bioamrywiaeth yng Nghymru

Mae'r Bartneriaeth yn cyfarfod bedair gwaith y flwyddyn. Mae'r cyfarfodydd hyn yn aml yn cynnwys bore o seminarau a thrafodaethau ar destunau perthnasol, megis 'ymrwymo mewn busnes' ac 'adfer cynefinoedd ar raddfa eang'.

Cadeirir y Bartneriaeth gan Diana Reynolds, Pennaeth yr Adran Cefn Gwlad yn y Cynulliad Cenedlaethol, ac mae’n cael cefnogaeth yr Ysgrifenyddiaeth.

Mae’r Grŵp Ymgynghorol Bioamrywiaeth Lleol yn is-grŵp i’r PBC, ac mae’n dod â’r rheini sydd ynghlwm wrth Gynlluniau Gweithredu Bioamrywiaeth Lleol ledled Cymru ynghyd.